Ανδρέα Χ. Αργυρόπουλου:Ο Θεός της Αγάπης και της Ελπίδας θα έλθει και φέτος...

Ο Χριστός θα έλθει όχι σαν Θεός - κριτής και εξουσιαστής των ανθρώπων αλλά σαν φίλος και σωτήρας

  

Πριν λίγα χρόνια, ο Αντώνης Σαμαράκης σε μια συνέντευξή του σε καθημερινή εφημερίδα των Αθηνών, ανέφερε με το δικό του ξεχωριστό τρόπο, πως ο Χριστός φέτος δεν θα έλθει, γιατί μπούχτισε πλέον με αυτά που συμβαίνουν στον κόσμο. Όμως ΟΧΙ. Δεν θα τους κάνει τη χάρη o Χριστός. Θα έλθει και φέτος. Κάποιος που αγαπάει θεϊκά, δεν μπουχτίζει, η αγάπη Του δεν έχει όρια. Και θα έλθει όπως πάντα μέσα στη φάτνη Του, όχι σε έπαυλη, όχι εν μέσω των επισήμων, αλλά εν μέσω απλών ανθρώπων. Θα κάνει πάλι αυτή την επιλογή, γιατί ξέρει καλά πως δεν έρχεται για να υπηρετηθεί, αλλά για να υπηρετήσει.

«Ο Υιός του ανθρώπου ουκ ήλθε διακονηθήναι αλλά διακονήσαι», λέει η Γραφή. Η άφιξή Του, όπως και τότε, θα προκαλέσει όλους αυτούς που βλέπουν τα πράγματα διαφορετικά. Αυτούς που έχουν μάθει να εκμεταλλεύονται και να καταδυναστεύουν τους λαούς και τις κοινωνίες. Το πολιτικό, κοινωνικό και θρησκευτικό κατεστημένο, όλους αυτούς που από νήπια τον αντιμετώπισαν και τον αντιμετωπίζουν σαν ξένο. («Τον εκ βρέφους ως ξένον ξενωθέντα εν κόσμω»), σαν περίεργο θα λέγαμε, και τον κυνήγησαν σε όλη τη δημόσια δράση Του, καταφέρνοντας στο τέλος να τον θανατώσουν. «Ο Χριστός», γράφει μια μεγάλη μορφή της σύγχρονης Ορθοδοξίας, ο Αρχιεπίσκοπος Αλβανίας Αναστάσιος, «παραμένει ξένος στις άδικες επιλογές που καθορίζουν την πορεία του κόσμου, βάσει των δεδομένων “δογμάτων” της διεθνούς οικονομίας, της πολιτικής σκοπιμότητας, των ιδιοτελών στόχων των εκάστοτε ισχυρών». Ο Χριστός θα έλθει όχι σαν Θεός - κριτής και εξουσιαστής των ανθρώπων, αλλά σαν φίλος και σωτήρας. «Ουκ ήλθον ίνα κρίνω τον κόσμον, αλλ’ ίνα σώσω τον κόσμον» (Δεν ήλθα για να καταδικάσω τον κόσμο, αλλά για να τον σώσω). Θα έλθει ως απελευθερωτής, για να λυτρώσει τους ανθρώπους από κάθε μορφή δουλείας (πνευματική, κοινωνική, θρησκευτική), να τους απελευθερώσει από δεισιδαιμονίες, προλήψεις, ανασφάλειες, προκαταλήψεις και στερεότυπα.

Όπως είπε ο ίδιος, στάλθηκα «για να αναγγείλω το χαρμόσυνο μήνυμα στους φτωχούς, να θεραπεύσω τους τσακισμένους ψυχικά, στους αιχμαλώτους να κηρύξω τη λευτεριά και στους τυφλούς ότι θα βρουν το φως τους» (Λουκ. 4, 18). Ο Χριστός θα έλθει και φέτος, για να ταρακουνήσει τη βολεμένη θρησκευτικότητά μας και τον υποκριτικό καθωσπρεπισμό μας.Δεν θα έλθει για τους λίγους, τους εκλεκτούς, αλλά για όλους, ιδιαίτερα γι’ αυτούς που δεν έχουν κανένα. Ο Χριστός ήλθε για ολόκληρη την Οικουμένη, για όλους τους λαούς. Όπως αναφέρει ο Απόστολος Παύλος, επιθυμία του Χριστού είναι «να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να λάβουν γνώση της αλήθειας». Αιώνες πριν τον ερχομό του Χριστού, ο Ψαλμωδός τονίζει προφητικά: «Και ενευλογηθήσονται εν αυτώ πάσαι αι φυλαί της γης, πάντα τα έθνη μακαριούσιν αυτόν και πληρωθήσεται της δόξης αυτού πάσα η γη» (…Και θα απολαύσουν τις ευλογίες Του όλες οι φυλές της γης και όλα τα έθνη θα Τον επευφημούν και θα Τον μακαρίζουν…ας πληρωθεί από τη δόξα Του όλη η γη», (Ψαλμ. 71: 17, 19).

Σε μια εποχή παράξενη και απρόβλεπτη σαν τη δική μας, που η ξενοφοβία και ο ρατσισμός απλώνονται παντού, έρχεται ο Χριστός, για να θυμίσει ότι δεν αποτελεί ιδιοκτησία κάποιων και μάλιστα ανάξιων, αλλά προσφορά σε όλους. Θα έλθει και, πριν καλά - καλά προλάβει να κάνει τα πρώτα βήματα στη ζωή, θα αναγκαστεί να μεταναστεύει, όπως χιλιάδες συνάνθρωποι μας στις μέρες μας. Απ’ τη Βηθλεέμ που γεννήθηκε, φυγαδεύτηκε αμέσως στην Αίγυπτο, γυρνάει στη Ναζαρέτ, όπου και μεγαλώνει. Ο Υιός του Ανθρώπου θα φτάσει στο σημείο να μην έχει «που την κεφαλήν κλίναι», (που να γύρει το κεφάλι), όπως ακριβώς στις μέρες μας η φτωχολογιά του τρίτου κόσμου, τα εκατομμύρια πρόσφυγες, οι εγκαταλελειμμένοι, οι μοναχικοί, οι περιθωριακοί, οι άνεργοι. Θα έλθει, λοιπόν, για να δώσει χαρά και ελπίδα σ’ όλους αυτούς που, όπως ο Θεός τους, δεν έχουν «πού να γύρουν το κεφάλι τους». «Τω ονόματι αυτού τα έθνη ελπιούσι», γράφει ο Ματθαίος (στο όνομά Του ελπίζουν όλα τα έθνη).

Έρχεται ο Θεός της ελπίδας και της χαράς. Το ερώτημα είναι πώς Τον περιμένουμε. Είναι αλήθεια ότι στις μέρες μας το νόημα των Χριστουγέννων έχει χαθεί για τους περισσότερους. Έτσι εξηγείται, ίσως, γιατί έχει χαθεί και η ανθρωπιά.Αξίες της παράδοσής μας, που κατ’ εξοχήν βιώνονται αυτές τις μέρες, όπως η αδελφοσύνη, η αλληλεγγύη, η συντροφικότητα, έχουν μπει στο περιθώριο. Τη θέση τους έχουν πάρει η καταναλωτική μανία και η επίδειξη. Ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος μας θυμίζει ότι ο εορτασμός των Χριστουγέννων δεν πρέπει να γίνεται με τρόπο που να φροντίζει ο ένας να ξεπεράσει σε σπατάλη τον άλλον και, μάλιστα, αυτό να γίνεται τη στιγμή που άλλοι άνθρωποι πεινούν και έχουν ανάγκες. Ο Θεός της ΑΓΑΠΗΣ και της ΕΛΠΙΔΑΣ θα έλθει και φέτος και ο ερχομός Του θα είναι ακόμα πρόσκληση και πρόκληση. Αν θέλετε να τον συναντήσετε, μην ψάξετε στα εορταστικά shows των τηλεοπτικών καναλιών ούτε στα γυαλιστερά περιοδικά για νεογιάπηδες. Σας περιμένει στους στενούς δρόμους γύρω απ’ την Ομόνοια, στους καταυλισμούς των προσφύγων, στα στρατόπεδα των αιχμαλώτων, στα ορφανοτροφεία, στις σελίδες του Παπαδιαμάντη, του Κόντογλου, του Ντοστοφιέφκσι, στη Λειτουργία το πρωί των Χριστουγέννων.Η μέρα της χαράς, της ελπίδας και της χαμένης μας ανθρωπιάς, πλησιάζει.«Χριστός γεννάται, δοξάσατε!»

Χριστούγεννα 1997

Νικηφόρος Ζήσης,ο μεγάλος χριστιανός παιδαγωγός που αντιστάθηκε στη Δικτατορία

 του Ανδρέα Χ. Αργυρόπουλου
                                                    
 

Όχι, δεν θα διαβάσετε σε κανένα εκκλησιαστικό περιοδικό τις επόμενες μέρες κάποιο άρθρο για το Νικηφόρο Ζήση,ούτε και φαντάζομαι να έχετε κληθεί ποτέ σε ομιλία οργανωμένη από κάποια ενορία ή θρησκευτική αδελφότητα για να πληροφορηθείτε για τη δράση του.Δυστυχώς, προσωπικότητες σαν τον Νικηφόρο Ζήση χαλάνε την εικόνα ενός βολικού, για πολλούς ,Χριστιανισμού.Θεωρώ ευλογία,το ότι κάποτε έπεσε στα χέρια μου το βιβλίο του Θανάση Κουρταλίδη από το οποίο και άντλησα τις πληροφορίες που σας παραθέτω για τον μεγάλο αυτό παιδαγωγό .

Κάποτε σοκαρίστηκα ακούγοντας τον μακαριστό Αρχιεπίσκοπο Χριστόδουλο να αναφέρει πως δεν κατάλαβε τι γινόταν επί δικτατορίας γιατί "διάβαζε"...

Ευτυχώς σ' αυτό τον τόπο υπάρχουν και ορισμένοι άνθρωποι που "διαβάζουν" την κατάλληλη στιγμή. Ένας από αυτούς ήταν και ο παιδαγωγός Νικηφόρος Ζήσης, άγνωστος δυστυχώς στις νεώτερες γενιές των εκπαιδευτικών και όχι μόνο. 

Δάσκαλος από τα Γιάννενα, αγαπήθηκε από τα παιδιά και τους συναδέλφους, όσο λίγοι εκπαιδευτικοί. Υπήρξε γνώστης όχι μόνο της παιδαγωγικής επιστήμης, αλλά όπως φαίνεται από τα κείμενά του είχε σπουδαία φιλοσοφική και θεολογική κατάρτιση. Άνθρωπος ελεύθερος με διαρκή διάθεση προσφοράς στους άλλους διακρινόταν πάντα για τη συνέπειά του στις χριστιανικές και δημοκρατικές αρχές.

Θεωρώντας πως η όλη παρουσία του και ιδιαίτερα η στάση του απέναντι στην επτάχρονη δικτατορία 1967 -1974 ήταν αυτή που που άρμοζε σ΄έναν χριστιανό παιδαγωγό, θα αποπειραθούμε να παρουσιάσουμε κάποιες πτυχές της.

Ο Ν.Ζήσης όπως όλα τα μέλη του πολιτικού κινήματος της «Χριστιανικής Δημοκρατίας» τάχθηκε από την πρώτη στιγμή κατά της δικτατορίας. Επίσημα εκδηλώνεται κατά του καθεστώτος την παραμονή του εορτασμού της 21ης Απριλίου 1969 Τη μέρα που χιλιάδες εκπαιδευτικοί συνέτασσαν τους λόγους που θα εκφωνούσαν την επόμενη μέρα στα σχολεία τους, ο Ν. Ζήσης βρίσκει το θάρρος και στέλνει στον υπουργό Παιδείας Θεόφιλο Παπακωνσταντίνου, αναφορά στην οποία με παρρησία υποστηρίζει:

Η γένεση, επικράτηση και ανοχή του στρατιωτικού κινήματος της 21ης Απριλίου προδίδει μια βαθιά θρησκευτική και πνευματική κρίση σε όλους τους τομείς (Κλήρος, Πολιτεία, Τύπος, Τύπος, Ανώτατα Πνευματικά Ιδρύματα, πολιτική ηγεσία, Λαός, Στρατός) όπου το Αγ. Πνεύμα, που καρπός του είναι η αλήθεια, πίστη, φρόνηση, αγάπη, ελευθερία, παρρησία, ενότητα , δικαιοσύνη και χαρά, είναι απών, εκεί η βία, τα όπλα κυβερνούν. Η χώρα μας ουδέποτε υπήρξε Χριστοκεντρική γι αυτό και οι Κυβερνήσεις της δεν υπήρξαν Λαοκεντρικές. Υπάρχουν οξύτατες κοινωνικές αντιθέσεις και αδικίες.

Λίγοι συντηρητικοί αξιωματικοί και μι α ασήμαντη μειοψηφία της άκρας δεξιάς βίαια και ανεξέλεγκτα διαχειρίζονται δυο χρόνια τώρα τους πνευματικούς και υλικούς μας θησαυρούς. Από πού αντλούν το δικαίωμα; Στρατιωτικοί μας κυβέρνησαν και ως δικτάτορες και ως πρωθυπουργοί σε αστικές κυβερνήσεις και απέτυχαν.

Δεν θα πάω στο σχολείο την21ην Απριλίου, αν γίνει γιορτή. Είναι καιρός για αρετή και κάθαρση. Ο πόνος και η τραγωδία μέστωσε το Λαό μας. Σας ικετεύω ακούστε τη φωνή ενός δασκάλου του Λαϊκού Σχολείου. Στο αρχαίο δράμα ο χορός, ο λαός κάνει με ευτολμία υποδείξεις στους πρωταγωνιστές. Μιλήστε με τον Αρχιεπίσκοπο και με αγάπη αναλύστε στους ισχυρούς της ημέρας ότι η παραμονή τους στην εξουσία εγκυμονεί απροσμέτρητη καταστροφήi.

Ο υπουργός τον καλεί στο γραφείο του με σκοπό να τον μεταπείσει. Αποτυγχάνει. Μετά από λίγο ο Ν. Ζήσης τίθεται σε διαθεσιμότητα για έναν ολόκληρο χρόνο. Αυτό δεν τον λυγίζει. Καταγγέλλει τη Δικτατορία με κείμενο που στέλνει στη γερμανική Ραδιοφωνία και γίνεται γνωστό στον Ελληνικό λαό μέσω της Ντόυτσε Βέλλε. Ανήμερα του Αγ. Πνεύματος (1970) απευθύνεται στην Ι. Σύνοδο της Εκκλησίας της Ελλάδος, προσπαθώντας μάταια να θέσει προ των ευθυνών τους Συνοδικούς. Η επιστολή καταλήγει:

Τα ανελεύθερα καθεστώτα είναι αντιχριστιανικά! Ο μεγάλος Μπερντιάεφ τονίζει: όπου το Πνεύμα του Θεού, εκεί και Ελευθερία, και όπου Ελευθερία, εκεί το Πνεύμα του Θεού και η Χάρη. Η Χάρη προϋποθέτει ελευθερία. Δουλόφρονες δεν μπορούν να οικειοποιηθούν τη Χάρη». Η Χριστιανική Παιδαγωγική είναι λαοκεντρική και φιλελεύθερηii.

Στις αρχές του 1971 απολύεται με απόφαση του υπουργείου Παιδείας. Στο επίσημο κείμενο του υπηρεσιακού Συμβουλίου όπου δικαιολογείται η απομάκρυνσή του από την εκπαίδευση αναφέρεται μεταξύ των άλλων:

«ο ίδιος παραδέχεται ότι … εμμένει εις τας εκτιθεμένας απόψεις του, διατείνεται ότι το κλίμα εις την χώραν είναι αντιπαιδαγωγικόν, υποστηρίζει ότι ανήκει εις το Χριστιανικόν Σοσιαλιστικόν Κόμμα… και ότι οι επαναστάται επιδιώκουν την δημιουργία κόμματος»iii. 

Αμέσως μετά την απόλυσή του τολμά και στέλνει αναφορά παραπόνων στον ίδιο τον δικτάτορα Γεώργιο Παπαδόπουλο:

Το καθεστώς που έχουμε σήμερα είναι απολυταρχικό, ολιγαρχικό. Πολιτικοί, οικονομολόγοι, τεχνικοί, γενικά ειδικοί, παραμερίζονται. Στρατιωτικοί και εκείνοι που έχουν την εύνοια των πρωτεργατών του κινήματος της 21ης Απριλίου 1967 προωθούνται σε θέσεις - κλειδιά. Η κατάφωρη αδικία υπονομεύει την εθνική ενότητα και γαλήνη. Κατά τον Πλάτωνα οι στρατιωτικοί και πολιτικοί υπάλληλοι είναι οι κύνες, οι φρουροί, οι εντολοδόχοι. Διοριστήκαμε και υποσχεθήκαμε «μεθ΄όρκου» να προασπίσομε τα συμφέροντα του κοινωνικού συνόλου, την εννόμως παιδαγωγούσαν πολιτείαν. Αλλά, όταν, φρουροί αυθαίρετα γίνονται άρχοντες, κάνοντας κακή χρήση της υλικής δυνάμεως και οι πολίτες χάνουν τα κυριαρχικά τους δικαιώματα, παθαίνουν αλλοτρίωση, δεν ξέρουν πως γίνεται η διαχείριση του κράτους, της περιουσίας των, τότε, κατά το Ευαγγέλιο, το καθεστώς ονομάζεται δουλεία. Κατοχή. «Ουκέτι υμάς λέγω δούλους, ότι δούλος ουκ οίδε τι ποιεί αυτού ο κύριος». (Ιωάνν 15.15). η κατοχή όμως είναι επώδυνη. Προσβάλλει την ανθρώπινη αξιοπρέπεια προκαλεί αντιδράσεις καταστρεπτικές»iv

Μετά από λίγο θα συρθεί στην Ασφάλεια και θα παραπεμφθεί σε Στρατοδικείο. Τα γεγονότα του Πολυτεχνείου, η αδιαφορία της ηγεσίας της Εκκλησίας για τα δεινά που επισώρευσε η δικτατορία στον τόπο και η σκανδαλώδης εκλογή του αρχιεπισκόπου Σεραφείμ γίνονται αιτία για τη σύνταξη επιστολής – πρόσκλησης προς όλους τους Μητροπολίτες. Διαβάζοντας κανείς αυτό το κείμενο θαυμάζει την θεολογική, φιλοσοφική και πολιτική συγκρότηση του Ν. Ζήση. Δεν θα περάσουν λίγοι μήνες και η δικτατορία θα πέσει. Οι αγώνες του Νικηφόρου Ζήση, του Νίκου Ψαρουδάκη, του παπα Γιώργη Πυρουνάκη και των άλλων ριζοσπαστικοποιημένων πολιτικά χριστιανών θα δικαιωθούν. Θα περάσουν όμως κάποιες δεκαετίες και η Εκκλησία της Ελλάδος δεν θα βρει το θάρρος να ζητήσει συγνώμη από το ποίμνιό της; Για τα ιστορικά της λάθη και να τιμήσει αυτούς που αρνήθηκαν "να διαβάσουν".

i Θαν Κουρταλίδη (επιμ) Ο παιδαγωγός Νικηφόρος Ζήσης από τη ζωή και το έργο του, Αθήνα 1978, σς 94-95.

ii Όπ. π. σσ 104-106

iii Όπ. π. σσ 108-109

iv Όπ. π. σσ 114

Ανδρέα Αργυρόπουλου:Η Θεολογία της Απελευθέρωσης

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ

Το δεύτερο ήµισυ του 20ου αιώνα στο χώρο της Δυτικής Θεολογίας παρουσιάστηκαν νέα ρεύµατα κα τάσεις (Θεολογία της Ελπίδας, Πολιτική Θεολογία, Μαύρη Θεολογία, Θεολογία της Απελευθέρωσης, κ.λπ.), δηµιουργώντας µια νέα κατάσταση, προβάλλοντας πράγµατα που είχαν ξεχαστεί ή αποσιωποιηθεί από το χριστιανικό κόσµο.

Η Θεολογία της Απελευθέρωσης αναπτύχθηκε τη δεκαετία του ’60 στη Λατινική Αµερική από κληρικούς και λαϊκούς που υποστήριζαν ότι «ο αγώνας για τη δικαιοσύνη και τη συµµετοχή στη διαµόρφωση του κόσµου αποτελούν συνιστώσες του κηρύγµατος του Ευαγγελίου, που είναι αποστολή της Εκκλησίας για τη σωτηρία της ανθρωπότητας και την απελευθέρωση από την καταπιεστική κατάσταση»¹. Σύντοµα απέκτησε υποστηρικτές και σε άλλες ηπείρους. Σε χώρες όπως οι Φιλιππίνες, η Ν. Κορέα, η Νοτιοαφρικανική Ένωση συναντάµε θεολόγους, κληρικούς και λαϊκούς που κινούνται στη «γραµµή» της Θεολογίας της Απελευθέρωσης. Μεγάλες µορφές όπως ο Χέλντερ Καµάρα, ο Γκουσταύο Γκουτιέρες, ο Αντόνιο Φραγκόζο, ο Όσκαρ Ροµέρο, ο Φράι Μπέττο κ.ά., µάχονται καθηµερινά µε κάθε τρόπο για τα δίκαια των λαών. Μαζί τους χιλιάδες κληρικοί, λαϊκοί, µοναχοί, µοναχές. Ο αγώνας τους κατασυκοφαντείται από τους ανθρώπους των αυταρχικών καθεστώτων της περιοχής τους και από υποστηρικτές τους στο εξωτερικό. Αυτοί όµως δεν δειλιάζουν, δεν υποχωρούν. «Είµαι µια φωνή γι’ αυτούς που δεν έχουν καµιά» έλεγε ο Καµάρα². Άλλοι απ’ αυτούς φυλακίζονται, άλλοι περιθωριοποιούνται, άλλοι δολοφονούνται, άλλοι συλλαµβάνονται και βασανίζονται χωρίς έλεος. Ο Αρχιεπίσκοπος του Σαλβαδόρ Όσκαρ Ροµέρο δολοφονείται κατά τη διάρκεια της Θείας Λειτουργίας από παρακρατικές ακροδεξιές οµάδες. Στην κηδεία του θα δώσουν το παρόν περισσότερα από 100.000 άτοµα. Οι δυνάµεις ασφαλείας θα επιτεθούν στο πλήθος. Περισσότεροι από 20 άτοµα θα δολοφονηθούν και άλλοι 200 θα τραυµατιστούν σοβαρά. Στο βιβλίο του Όσκαρ Ροµέρο που κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις «Μήνυµα», υπάρχει ένα «Μαρτυρολόγιο» που αξίζει κανείς διαβάσει.

Η δράση των ανθρώπων της και ο ριζοσπαστισµός τους θα προκαλέσει το θαυµασµό του πολιτικού κόσµου, των στοχαστών και των φιλοσόφων σε παγκόσµια κλίµακα και θα οδηγήσει τον Φιντέλ Κάστρο να δηλώσει πως «ζούµε σ’ ένα παράξενο κόσµο, όπου οι Καθολικοί γίνονται ριζοσπάστες και οι Κοµµουνιστές αντιδραστικοί». Την άποψη αυτή του Κάστρο θα υιοθετήσει λίγο αργότερα και ο Χέρµπερτ Μαρκούζε³ στη συνέντευξη που έδωσε σε µια οµάδα συντακτών του παρισινού περιοδικούL’ Express. Στην ίδια συνέντευξη θα συµπληρώσει µεταξύ των άλλων «µου φαίνεται ότι εδώ (στο χώρο της Εκκλησίας) διαφαίνονται εκπληκτικά ρεύµατα φιλελευθερισµού. Πριν από καρό εδιάβασα ένα ντοκουµέντο, που υποβλήθηκε στο αρχιερατικό συνέδριο της Λατινικής Αµερικής. Μιλούσε για µια αναθεώρηση πάνω στο δικαίωµα της επανάστασης εναντίον της τυραννίας. Έλεγε πως η τυραννία δεν είναι απαραιτήτως προσωποπαγής, αλλά ότι µπορεί να εδραιωθεί επίσης και πάνω στις βάσεις µιας κοινωνικής διάρθρωσης, όπου µια µονάχα κοινωνική τάξη έχει τη δυνατότητα να καταπιέζει ολόκληρη την κοινωνία… Η καθολική εκκλησία – κι όχι µόνο αυτή – διαπνέεται από απελευθερωτικές τάσεις»⁴.

ΒΑΣΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ

ΤΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΤΗΣ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗΣ

Όλα ξεκινάνε στα 1966 όταν ο αγωνιστής ιερέας σύµβολο για τον Κολοµβιανό λαό, Καµίλιο Τόρρες δολοφονείται στα Λατινοαµερικανικά βουνά σε µια σύγκρουση του στρατού µε τα µέλη του αντάρτικου «Στρατού Εθνικής Απελευθέρωσης» στον οποίο και ανήκε. Ο θάνατός του ξυπνάει τις συνειδήσεις πολλών. Οι Λατινοαµερικάνοι θεολόγοι, κληρικοί και λαϊκοί, αρχίζουν και εκδηλώνονται ανοικτά στο πλευρό των φτωχών και αδικηµένων. Το 1968 στο Μέντελιν της Κολοµβίας η Β΄ Σύνοδος των Επισκόπων της Λατινικής Αµερικής παίρνει θέση στηρίζοντας τους αγώνες για την απελευθέρωση των λαών και την επικράτηση της κοινωνικής δικαιοσύνης.

Το 1971 κυκλοφορεί του βιβλίο του Γκουσταύο Γκουτιέρες, καθηγητή Θεολογίας στο Καθολικό Πανεπιστήµιο της Λίµα στο Περού, µε τίτλο: «Θεολογία της Απελευθέρωσης». Το βιβλίο αυτό θεωρείται κλασικό για τη Θεολογία της Απελευθέρωσης. Στις σελίδες του ο συγγραφέας υπογραµµίζει πως η αµαρτία που ξεκινάει από τον ανθρώπινο εγωισµό πρέπει να «θεωρείται σαν ένα κοινωνικό, ιστορικό γεγονός, σαν απουσία αδελφοσύνης και αγάπης, στις σχέσεις ανάµεσα στους ανθρώπους, σαν ρήξη φιλίας µε το Θεό και µε τους άλλους ανθρώπους και από εκεί, µόνο, σαν εσωτερικό, προσωπικό ρήγµα. Η αµαρτία φανερώνεται στις καταπιεστικές δοµές, στην εκµετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο, στην υποδούλωση λαών, φυλών και κοινωνικών τάξεων. Αποτελεί τη θεµελιώδη αλλοτρίωση, τη ρίζα της αδικίας και της εκµετάλλευσης… Η αµαρτωλή κατάσταση απαιτεί µια ριζική απελευθέρωση, που µε τη σειρά της εµπεριέχει µια πολιτική απελευθέρωση. Αυτή η ριζική απελευθέρωση είναι το δώρο που µας προσφέρει ο Χριστός»⁵. «Με το θάνατό του και την ανάστασή του λυτρώνει τον άνθρωπο από την αµαρτία και όλες τις συνέπειές της» και συνεχίζει «ο χριστιανικός βίος είναι ένα Πάσχα (πέρασµα) µια µετάβαση από την αµαρτία στη χάρη, από το θάνατο στη ζωή, από την αδικία στη δικαιοσύνη, από το υπάνθρωπο στο ανθρώπινο»⁶. Η αµαρτία λοιπόν δεν είναι απλά εσωτερική υπόθεση, αλλά και κοινωνική κατάσταση. Ο άνθρωπος οφείλει να αγωνιστεί για την κοινωνική δικαιοσύνη και η πράξη του αυτή απελευθερωτική «είναι µια λυτρωτική διεργασία, αλλά όχι το άπαν της σωτηρίας»⁷. «Δίχως τα απελευθερωτικά γεγονότα δεν θα µπορούσε να υπάρξει εξάπλωση της Βασιλείας. Αλλά η διαδικασία της απελευθέρωσης δεν θα µπορούσε να αγγίξει τις βαθύτερες ρίζες της καταπίεσης και της εκµετάλλευσης του ανθρώπου από άνθρωπο, δίχως της έλευση της Βασιλείας που είναι πάνω απ’ όλα δωρεά… Το ιστορικό γεγονός είναι η εξάπλωση της Βασιλείας και είναι γεγονός σωτηρίας. Αλλά δεν είναι η έλευση της Βασιλείας, δεν είναι το όλον της σωτηρίας»⁸.

Η Θεολογία της Απελευθέρωσης δεν αποτελεί µια νέα θρησκευτική ιδεολογία που θα ήθελε να επιβάλλει κάποιο συγκεκριµένο πολιτικό πρόγραµµα. Δεν βρίσκεται εκτός Εκκλησίας όπως θα την ήθελαν πολλοί, ούτε προτείνει έναν καινούργιο Χριστιανισµό, απλά ψάχνει τον αληθινό Χριστιανισµό, αυτόν που χάθηκε και που οι εκπρόσωποί της αναγνωρίζουν τις ευθύνες της Καθολικής Εκκλησίας γι’ αυτό. Ο Χέλντερ Καµάρα έλεγε: «µας επιβάλλεται να ξεπεράσουµε το µαγικό και µοιρολατρικό Χριστιανισµό… Είναι ενδιαφέρον να προσπαθήσουµε να ζήσοµε και να κάνοµε να ζήσει, όχι ένας καινούργιος Χριστιανισµός –δεν υπάρχει πάρα ένας Χριστός και Αυτός µας αρκεί! Είναι ενδιαφέρον να προσπαθήσουµε να ζήσοµε και να κάνουµε να ζήσει ο αυθεντικός Χριστιανισµός που η ανθρώπινη αδυναµία µας, πολύ συχνά έφθασε να ξεχνά και να παραµορφώνει»⁹. Για τον J. B. Metz που έγραψε τον πρόλογο στη γερµανική έκδοση του κλασικού έργου του Γκουντιέρες η Θεολογία της Απελευθέρωσης είναι ένα σύµπτωµα. Αποτελεί δείγµα για το πώς η Λατινοαµερικάνικη Θεολογία, βιώνει τις ιστορικοκοινωνικές συνθήκες της ηπείρου της, τα κοινωνικά και πολιτικά βάσανα των λαών της και προσπαθεί να ενεργοποιήσει τη θεολογική της συνείδηση»¹⁰. Οι θεολόγοι της Απελευθέρωσης θεωρούν πως η κοινωνικοπολιτική τους προσφορά δεν είναι παρά η εφαρµογή του 25ου κεφαλαίου του Κατά Ματθαίον Ευαγγελίου στις συγκεκριµένες συνθήκες της Λατινικής Αµερικής. «Η κρίση του Θεού» έλεγε ο Καµίλο Τόρρες «για τους ανθρώπους στηρίζεται βασικά στην αποτελεσµατικότητα της αγάπης για τον πλησίον. Τη µέρα της κρίσης (Ματθ. 25, 31) αυτό που θα αποφασίσει για την τύχη µας για την αιωνιότητα, θα είναι το ψωµί, το πιοτό, το κρεβάτι και τα ρούχα, η πραγµατική υποδοχή που επιφυλάξαµε στους αδελφούς µας»¹¹.

Στο πρόσωπο του αδελφού µας βρίσκεται πάντα ο Χριστός. Ο Χριστιανός οφείλει να αγωνιστεί χωρίς να σκέφτεται το οποιοδήποτε κόστος. Η Θεολογία της Απελευθέρωσης έχει στις τάξεις της πολλούς καλούς θεωρητικούς αλλά είναι κύρια θεολογία της πράξης, του αγώνα και του µαρτυρίου. Οι υποστηρικτές της είναι άνθρωποι της ελπίδας και της αληθινής πίστης, γι’ αυτό δεν υποχωρούν, αγωνίζονται µέχρι τέλος. «Γιατί φοβόµαστε την Πολιτική Αστυνοµία; Γιατί φοβόµαστε τον Βραζιλιάνικό Στρατό; Γιατί φοβόµαστε µήπως µας ονοµάσουν «ανατρεπτικούς»; Ας φοβόµαστε αυτό µάλιστα, να µην προδώσουµε το Ευαγγέλιο, να µην προδώσουµε την κοινωνική δικαιοσύνη, να µην προδώσουµε την δικαιοσύνη των αδελφών µας… Ο Χριστιανός που δεν αγωνίζεται για τη δικαιοσύνη είναι µια µετριότητα, µια καρικατούρα της εικόνας του Θεού Δηµιουργού, της καλοσύνης του Πατέρα και της ευσπλαχνίας του Κυρίου»¹². Οι θεολόγοι της Απελευθέρωσης µας θυµίζουν την αυθεντική σχέση Χριστού – Ιστορίας, το θεολογικά αυτονόητο δηλαδή, ότι ο Χριστός κινείται µες στην Ιστορία και συναντιέται µε τα θύµατά της, όχι µε τούς θύτες, όπως θα άρεσε σε κάποιους. Όπως αναφέρει ο Κ. Μοσκώφ «ο Θεός είναι Αγάπη, ο Θεός είναι η Αγάπη. Και η Αγάπη…είναι µια πραγµατικότητα που αναπτύσσετε µέσα στο χρόνο»¹³. Ο Φράϊ Μπέττο, Βραζιλιάνος µοναχός που πλήρωσε µε χρόνια φυλάκιση τις χριστιανικές του πεποιθήσεις και τους αγώνες του στο πλευρό των φτωχών συµπατριωτών του γράφει στο συγκλονιστικό βιβλίο του «Εκκλησία των Φυλακών» «αν ο Θεός των χριστιανών απουσιάζει από την κίνηση της Ιστορίας που ζούµε, είναι γιατί οι χριστιανοί δεν συνάντησαν ακόµη το Θεό του Ιησού Χριστού»¹⁴.

Η ΠΟΛΕΜΙΚΗ ΤΟΥ ΒΑΤΙΚΑΝΟΥ

Όπως αναφέραµε νωρίτερα η Θεολογία της Απελευθέρωσης πολεµήθηκε από πολλούς (δικτατορικά καθεστώτα, αµερικανικές µυστικές υπηρεσίες κ.λπ.). Το χειρότερο όµως χτύπηµα δέχτηκε κατ’ επανάληψη από την ηγεσία του Βατικανού και από τους κατά τόπους τυφλούς υποστηρικτές και εκφραστές της πολιτικής του Πάπα. Έτσι πολλοί εκπρόσωποι της Θεολογίας της Απελευθέρωσης περιθωριοποιούνται, όπως ο Γκουσταύο Γκουτιέρες, τίθενται σε αργία, αναγκάζονται σε παραίτηση όπως ο Λ. Μποφ ή καθαιρούνται. Αρχή των δεινών για τη Θεολογία της Απελευθέρωσης αποτελεί η ανάρρηση του Βοϊτίλα στο θρόνο του Πάπα. Διάδοχος Του Ιωάννη - Παύλου ανθρώπου µε ανοικτούς ορίζοντες (θυµίζουµε πως έµεινε στο παπικό θρόνο µόνο για 33 ηµέρες και πέθανε ξαφνικά και ανεξήγητα), ο Βοϊτίλα ξεκίνησε την προσπάθεια κάθαρσης της Καθολικής Εκκλησίας από τα «µιάσµατα» της Λατινικής Αµερικής. Το 1983 κατά την επίσκεψή του στην Νικαράγουα ο Πάπας αντί να συγχαρεί τους τρεις ιερωµένους που συµµετείχαν στην επαναστατική κυβέρνηση της χώρας τους επιπλήττει δηµόσια. Στην Αϊτή όταν επιχειρήθηκε η ανατροπή της φιλολαϊκής κυβέρνησης του π. Αριστίντ (του ιερέα που κατόρθωσε να ανατρέψει το διδακτορικό καθεστώς της χώρας του) το Βατικανό θα είναι το µοναδικό κράτος που θα αναγνωρίσει τους πραξικοπηµατίες που θα τον διαδεχθούν. Το 1984 το Βατικανό έλαβε επίσηµα θέση απέναντι στην επαναστατική θεολογική διανόηση της Λατινικής Αµερικής καταφέρνοντας ένα ακόµη πλήγµα στους υποστηρικτές της. Μπορεί σήµερα οι θεολόγοι της Απελευθέρωσης να βρίσκονται στο περιθώριο, το έργο τους, οι θυσίες τους και το αίµα τους δεν πήγε χαµένο, «κυλάει, τυλίγει και φουσκώνει τα κύµατα του µέλλοντος»¹⁵.

ΔΥΟ ΜΕΓΑΛΟΙ ΟΡΘΟΔΟΞΟΙ ΘΕΟΛΟΓΟΙ ΓΙΑ ΤΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗΣ

Δεν επιλέξαµε τυχαία να παρουσιάσουµε τις απόψεις του Ολιβιέ Κλεµάν και του Ν. Νησιώτη. Πρόκειται όχι απλά για δυο µεγάλους θεολόγους της εποχής µας αλλά για ανθρώπους της διανόησης µε παγκόσµια αποδοχή. Κι οι δύο χωρίς να παραβλέπουν κάποιες υπερβολές ή ακόµα και ακρότητες ορισµένων εκπροσώπων της Θεολογίας της Απελευθέρωσης που µπορούν να οδηγήσουν σε εκκοσµίκευση της Εκκλησίας, την αξιολογούν θετικά. Ο Ολιβιέ Κλεµάν απαντώντας σε ερώτηση που του έγινε για το συγκεκριµένο ζήτηµα, κατά τη διάρκειας εκδήλωσης, που οργανώθηκε από τη Χριστιανοσοσιαλιστική Σπουδαστική Κίνηση στη Θεολογική Σχολή Αθήνας µε θέµα: «Ορθοδοξία και Πολιτική» (14 Δεκέµβρη 1984) απάντησε: «Απ’ όσο ξέρω, στη θεολογία αυτή υπάρχουν τρία µεγάλα ρεύµατα. Το πρώτο ταυτίζει το Μαρξισµό µε το Χριστιανισµό και υποστηρίζει πως κατά βάθος ο µόνος σοβαρός Χριστιανισµός είναι ο Μαρξισµός, ενώ τα υπόλοιπα δεν είναι παρά µυθολογία. Αυτή είναι η λεγόµενη «θεολογία του πολυβόλου, που, όσο κι αν είναι χρήσιµη µερικές φορές, δεν νοµίζω ότι πρέπει να είναι υπόδειγµα για µας. Το δεύτερο βάζει πάνω απ’ όλα τη µη βία, µία «µη βία» ενεργητική και δηµιουργική. Εκεί εντάσσεται και το γιγαντιαίο κίνηµα των «κοινοτήτων της βάσης» της Βραζιλία. Με αφετηρία τη Θεία Ευχαριστία και την ευχαριστιακή κοινότητα οι άνθρωποι που βγαίνουν από κει είναι περήφανοι, ευγενείς, ικανοί να αναλάβουν τις πιο επικίνδυνες ευθύνες. Ξέρουν ότι αν, για παράδειγµα, συλληφθούν, η κοινότητα θα φροντίσει την οικογένειά τους. Μπορούν επίσης ν’ αναλάβουν την οργάνωση δραστηριοτήτων στα πλαίσια της «µη βίας», κατά το παράδειγµα του Γκάντι, του Μάρτιν Λούθερ Κίνγκ, του Ντοµ Χέλντερ Καµάρα. Το τρίτο ρεύµα εστιάζεται στην ανάγκη επανεύρεσης της πολιτιστικής ταυτότητας των χωρών της λατινικής Αµερικής: ένα γοητευτικό µίγµα ισπανικών, πορτογαλικών, ινδιάνικων και αφρικανικών στοιχείων. Θα ήθελα λοιπόν να υπογραµµίσω ότι οι οπαδοί των δυο τελευταίων ρευµάτων είναι άνθρωποι βαθειά πνευµατικοί που θεµελιώνουν τη δράση τους στην ασκητική ζωή. Παράλληλα, πιστεύουν ότι πρέπει να χρησιµοποιήσουν µερικά στοιχεία της µαρξιανής ανάλυσης χωρίς να γίνουν µαρξιστές. Πιστεύω ότι εδώ υπάρχουν πράγµατα ενδιαφέροντα, µε µερικές άλλωστε, ορθόδοξες επιρροές. Ένας αξιόλογος άνθρωπος όπως ο Σεγούνδο για παράδειγµα επηρεάστηκε πολύ από τον Μπερντιάγεφ, ενώ ο Ντοµίγκο Μπάρµπε που γνωρίζω πολύ καλά επηρεάστηκε από την ορθόδοξη τριαδική θεολογία, που εφαρµόζει στο κοινωνικό επίπεδο»¹⁶.

Ο Ν. Νησιώτης κατά την οµιλία του στο 5ο Πανελλήνιο Συνέδριο της Πανελλήνιας Ένωσης Θεολόγων υπεράσπισε τη Θεολογία της Απελευθέρωσης εκτιµώντας ότι «ο Λόγος του Θεού είναι νοητός µόνο ως ιστορική πραγµατικότητα, ενώ και αυτή διαφωτίζεται µε αυτόν»¹⁷. Δεν αµφιβάλει ότι υπάρχει κίνδυνος να µετατραπεί σε µια πολιτικοκοινωνική ιδεολογία, όµως θεωρεί υπερβολική και εκ του πονηρού την αντιΐδεολογική στάση ορισµένων¹⁸. Θεωρεί εντελώς φυσιολογική την επιλογή προτεραιότητας της οριζοντίου (κοινωνικοπολιτικής ιστορικής πραγµατικότητας) γραµµής έναντι της καθέτου (αποκαλυπτικής) που συµβαίνει στη Λατινικής Αµερικής λόγω των συνθηκών¹⁹ και τονίζει: «η πίστη δεν είναι ιδεολογικός, καταπιεστικός οδοστρωτήρας χωρίς την προϋπόθεση της αναλύσεως της συγκεκριµένης ιστορικής πραγµατικότητας και της άµεσης ανθρωπιστικής ανάγκης επί τόπου και σε µια συγκεκριµένη στιγµή»²⁰.

ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ

1. Και Χριστός και Μαρξ, σ. 13. Απόσπασµα από τις αποφάσεις της Β΄ Συνόδου Επισκόπων της Λατινικής Αµερικής.

2. Ντοµ Χέλντερ Καµάρα, Δηµοκρατία, Πανεπιστήµιο, Ανάπτυξη, Μήνυµα, Αθήνα 1974, σ. 7.

3. Herbert Marcuze , Συζήτηση πάνω στα θέµατα: Εξέργεση. Αναρχισµός. Μοναξιά, µτφρ. Μαρία – Λουίζα Κωνσταντινίδη, Ρόµβος, Αθήνα χ.χ., σ. 45.

4. Όπ. π. σ. 45.

5. Γκουσταύο Γκουτιέρες, Μια Θεολογία Απελευθέρωσης. Αριστερά και Θρησκεία. Η Θεολογία της Απελευθέρωσης, Μηνιαία Επιθεώρηση, Αθήνα 1984, σ. 124.

6. Ό. π. σσ. 124-125.

7. Ό. π. σ. 125.

8. Ό. π. σσ. 125-126.

9. Ντοµ Χέλντερ Καµάρα, Δηµοκρατία, Πανεπιστήµιο, Ανάπτυξη, ό. π. σ. 16.

10. Ι. Πέτρου, Η Θεολογία της Απελευθέρωσης του Gustavo Gutierrez, σ. 1.

11. Καµίλο Τόρρες, Ένας αντάρτης παπάς. Λαϊκή Ενότητα. Επανάσταση, Μνήµη, Αθήνα 1974, σ. 37.

12. Αντόνιο Φραγκόζο, Ευαγγέλιο και Κοινωνική Επανάσταση, Μήνυµα, Αθήνα 1976, σ. 19.

13. Κ. Μοσκώφ, Πρόλογος στο βιβλίο Και Χριστός και Μάρξ, Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 1986, σ. 6.

14. Στέλιο Παπαθεµελής, Το άλας της γης ή περί Ορθοδοξίας και Πολιτικής, Παρουσία, Αθήνα 1999, σ. 50.

15. Όσκαρ Ροµέρο, Ο ποιµένας µπροστά στα γεγονότα, Μήνυµα, Αθήνα 1985, σ. 5.

16. Ολιβιέ Κλεµάν, Ορθοδοξία και Πολιτική, Μήνυµα, Αθήνα 1985, σσ. 36-37.

17. «Η θρησκευτική παιδεία εν όψει των νεότερων κοινωνικών εξελίξεων»,Πρακτικά Ε΄ Πανελλήνιου Θεολογικού Συνεδρίου, Αθήνα 1984, σ. 354.

18. Όπ. π.

19. Όπ. π.

20. Ό.π., σ.355.

            Πρωτοδημοσιεύθηκε στο περιοδικό  manifesto

Οι ελληνικές εκδόσεις βιβλίων Θεολογίας της Απελευθέρωσης

                                          

                του Ανδρέα Αργυρόπουλου

Ακούγεται ίσως περίεργα αλλά η πρώτη έκδοση βιβλίου της Θεολογίας της Απελευθέρωσης έγινε στην πατρίδα µας στα χρόνια της Δικτατορίας. Το 1972 το «Μήνυµα», εκδοτικός οίκος του Χριστιανοπολιτικού Κινήµατος της «Χριστιανικής Δηµοκρατίας» κυκλοφορεί το βιβλίο του Αρχιεπισκόπου της Ολίντα και του Ρεσίφε Ντον Χέλντερ Καµάρα: «Ο φαύλος κύκλος της βίας»¹. Ολόκληρο το βιβλίο είναι µια πρόσκληση στους ανθρώπους όλου του πλανήτη για να αγωνιστούν για τη Δικαιοσύνη και την Ειρήνη πέρα από θρησκευτικές, φυλετικές και εθνικές διαφορές.

Ο συγγραφέας καταγγέλλει µε στοιχεία την εκµετάλλευση του Τρίτου Κόσµου από τις πλούσιες χώρες και υπογραµµίζει ότι ειρήνη στον κόσµο χωρίς την προϋπόθεση της κοινωνικής δικαιοσύνης αποκλείεται να υπάρχει. Αρνείται την ένοπλη βία σαν µέσον για την επικράτηση της κοινωνικής δικαιοσύνης, όµως πιστεύει πως είναι γέννηµα της βίας των εκµεταλλευτών. Αυτούς θεωρεί απόλυτα υπεύθυνους για τις ακρότητες και τις επαναστατικές των εξαθλιωµένων της Λατινικής Αµερικής.

Το 1974 από τις ίδιες εκδόσεις κυκλοφορεί το δεύτερο βιβλίο του Βραζιλιάνου Αρχιεπισκόπου µε τίτλο: «Δηµοκρατία – Πανεπιστήµιο - Ανάπτυξη»². Περιλαµβάνει τις βασικότερες οµιλίες του Χέλντερ Καµάρα σε εκκλησιαστικές συνόδους, συνέδρια και πανεπιστηµιακούς χώρους σε πολλές χώρες του κόσµου. Τα κείµενά του είναι γεµάτα από ουσιαστικές προτάσεις για την µεταρρύθµιση της Εκκλησίας, για τον ρόλο των νέων στο αγώνα για ένα καλύτερο κόσµο. Η ανάγνωσή τους πείθει πως ο συγγραφέας πλην όλων των άλλων χαρισµάτων του διαθέτει ανοικτό πνεύµα, πολλές γνώσεις και έχει την ικανότητα να γίνεται συγκεκριµένος στο ακροατήριό του. Θα ήταν παράλειψη να µην αναφερθούµε στην τοποθέτησή του στην Β΄ Σύνοδο του Βατικανού (1962), η οποία χαρακτηρίζεται από έντονο πνεύµα αυτοκριτικής για την Καθολική Εκκλησία.

Την ίδια χρονιά οι εκδόσεις «Μνήµη» κυκλοφορούν το βιβλίο «Ένας αντάρτης παπάς Καµίλο Τόρρες, Λαϊκή Ενότητα, Επανάσταση»³. Πρόκειται για µια έκδοση σταθµό για τη Θεολογία της Απελευθέρωσης στον ελλαδικό χώρο. Το βιβλίο περιλαµβάνει συγκλονιστικές µαρτυρίες για τη ζωή, τη δράση και το µαρτυρικό τέλος του αγωνιστή ιερέα, καθώς επίσης και κάποια θεολογικά και πολιτικά κείµενά του. Μελετώντας το κανείς θαυµάζει την θεολογικοπολιτική του σκέψη, την αγνότητα της ψυχής του και την επιστηµονική του συγκρότηση.

Το 1976 εκδίδεται από το «Μήνυµα» το βιβλίο του Αντόνιο Φραγκόζο⁴, Επισκόπου της επαρχίας Σεάρα της Βραζιλίας «Ευαγγέλιο και Κοινωνική Επανάσταση». Ο Φραγκόζο που ως απλός κληρικός εργάστηκε για πολλά χρόνια για την Καθολική εργαζόµενη Νεολαία και ζυµώθηκε µε τα προβλήµατα και τα αδιέξοδα των φτωχών εργατών αγωνίσθηκε σθεναρά για τη λύση των κοινωνικών και πολιτικών προβληµάτων του ποιµνίου του. Αυτό δεν άρεσε καθόλου στις κυβερνητικές αρχές καθώς επίσης και στους µεγαλοκτηµατίες της περιφέρειάς του: στο βιβλίο του αυτό καταγράφεται ο θεολογικοπολιτικός προβληµατισµός του καθώς επίσης και οι προτάσεις του για την κοινωνική και πολιτική µεταρρύθµιση στη Βραζιλία. Με την έκδοση αυτή κλείνει και η πρώτη φάση (1972-1976) εκδόσεων βιβλίων για τη Θεολογία της Απελευθέρωσης στην Ελλάδα.

Στα µέσα της δεκαετίας του ’80 εκδίδονται πέντε ακόµη ενδιαφέροντα βιβλία για τη Θεολογία της Απελευθέρωσης, µε πρώτο «Το Ευαγγέλιο της Επανάστασης των Σαντινίστας»⁵ του ιερέα Ernesto Kardenal, Υπουργού Πολιτισµού της επαναστατικής κυβέρνησης της Νικαράγουα. Περιλαµβάνει συζητήσεις του πατρός Ερνέστο µε τους φτωχούς κατοίκους των νησιών του πελάγους Σολεντινάµε πάνω σε ευαγγελικά κείµενα. Ο συγγραφέας εκτιµά πως «οι χωρικού κάνουν συνήθως πολύ πιο εµβριθή σχόλια από αυτά πολλών θεολόγων. Έχουν την απλότητα του ίδιου του Ευαγγελίου»⁶. Την ίδια χρονιά κυκλοφορεί «ο Ποιµένας µπροστά στα γεγονότα»⁷ µια συλλογή επιλεγµένων παρεµβάσεων του δολοφονηµένου από ακροδεξιούς την ώρα της Θείας Λειτουργίας, Αρχιεπισκόπου του Σαλβαδόρ Όσκαρ Ροµέρο. Ακολουθεί η έκδοση ενός συλλογικού τόµου από την «Μηνιαία Επιθεώρηση» (ελληνική έκδοση του περιοδικού Monthly Review) µε τίτλο «Αριστερά και Θρησκεία. Η Θεολογία της Απελευθέρωσης»⁸, Στη σηµαντική αυτή έκδοση δηµοσιεύονται αρκετά κείµενα για τη Θεολογία της Απελευθέρωσης µε κυριότερο αυτό του Gustavo Gutierrez καθηγητή Θεολογίας στο Καθολικό Πανεπιστήµιο της Λίµα του Περού, που αποτελεί απόσπασµα από το κλασικό του έργο «Θεολογία της Απελευθέρωσης». Στον πρόλογο της σύνταξης του σοσιαλιστικού αυτού περιοδικού αναφέρεται: «η συλλογική αυτή δουλειά µπορεί να συµβάλει µε ουσιαστικό τρόπο στην προώθηση της προσέγγισης ανάµεσα στη θρησκεία και το ριζοσπαστισµό, η οποία έχει ήδη αρχίσει και όλοι θεωρούµε όχι µόνον επιθυµητή, αλλά και αναγκαία»⁹.

Το επόµενο έτος κυκλοφορεί το «Και Χριστός και Μαρξ»¹⁰. Περιλαµβάνει συνεντεύξεις των τριών ιερωµένων Υπουργών της επαναστατικής κυβέρνησης των Σαντινίστας στη Νικαράγουα. (Ερνέστο Καρντενάλ, Υπουργού Πολιτισµού, Μιγκέλ Ντ’ Εσκότο, Υπουργού Εξωτερικών και Φερνάντο Καρντενάλ, Υπουργού Παιδείας). Ο πρόλογος της έκδοσης είναι του Κωστή Μοσκώφ, ενώ ενδιαφέρουσα είναι και η εισαγωγή του µεταφραστή Βαγγέλη Νιάνιου.

Ο κύκλος των ελληνικών εκδόσεων για τη Θεολογία της Απελευθέρωσης κλείνει µε το βιβλίο του Φράϊ Μπέττο¹¹ Βραζιλιάνου αγωνιστή µοναχού (έχει φυλακιστεί κατ’ επανάληψη), που περιλαµβάνει συνοµιλίες του συγγραφέα µε τον ηγέτη της Κουβανικής Επανάστασης Φιντέλ Κάστρο, µε τίτλο: «Ο Φιδέλ και η Θρησκεία».

Όλα τα βιβλία που προαναφέραµε ανεξαιρέτως χαρακτηρίζονται για το υψηλό θεολογικό τους περιεχόµενο, το πολιτικό ριζοσπαστισµό τους. Συστήνονται ανεπιφύλακτα σε «θρησκευόµενους» ορθόδοξους και κοµµουνιστές. Οφείλουµε όµως να κάνουµε και µια παρατήρηση. Αν εξαιρέσουµε τα βιβλία της Θεολογίας της Απελευθέρωσης που έχει εκδώσει το «Μήνυµα» που ανήκει στο Χριστιανοπολιτικό Κίνηµα της «Χριστιανικής Δηµοκρατίας», κανένα από τα υπόλοιπα δεν έχει εκδοθεί από κάποιο εκκλησιαστικό ή θεολογικό εκδοτικό οίκο. Αυτό δηµιουργεί πολλά ερωτηµατικά. Ποιοι είναι οι λόγοι; Έλλειψη ενδιαφέροντος; Θεολογική αυτάρκεια; Φόβος για εισαγωγή «καινών δαιµονίων»; Εκκλησιαστικός επαρχιωτισµός; Κίνδυνος χαρακτηρισµού; Αντιεµπορικότατα; Όποιοι πάντως και να είναι οι λόγοι, το γεγονός αυτό δεν µπορεί παρά να καταγραφεί αρνητικά.

ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ

1. Ντον Χέλντερ Καµάρα, Ο φαύλος κύκλος της βίας, µτφρ. Στέλιος Παπαθεµελής, Μήνυµα, Αθήνα 1972.

2. Ντον Χέλντερ Καµάρα, Δηµοκρατία – Πανεπιστήµιο – Ανάπτυξη, µτφρ. Ε. Ορεινού, Μήνυµα, Αθήνα 1974.

3. Ένας αντάρτης παπάς Καµίλο Τόρρες, Λαϊκή Ενότητα, Επανάσταση, Μνήµη, Αθήνα 1974.

4. Αντόνιο Φραγκόζο, Ευαγγέλιο και Κοινωνική Επανάσταση. Φοιτητές και Επανάσταση. Φοιτητές και Πολιτική, Μήνυµα, Αθήνα 1976.

5. Ernesto Kardenal, Το Ευαγγέλιο της Επανάστασης των Σαντινίστας, µτφρ. Στέλιος Παπαθεµελής, Μαλλιάρης Παιδεία, Θεσσαλονίκη 1985.

6. Ό. π., σ. 9.

7. Όσκαρ Ροµέρο, Ο Ποιµένας µπροστά στα γεγονότα, µτφρ. Ε. Δ. Νιάνιος, Μήνυµα, Αθήνα 1985.

8. Αριστερά και Θρησκεία, Η Θεολογία της Απελευθέρωσης, P. Sweezy, H. Maqdoff, Cornel West, D. Solle, G. Daves, E. Cardenal. C, Torres κα., µτφρ. Μίλτος Φραγκόπουλος, Monthly Review Μηνιαία Επιθεώρηση, Αθήνα

9. Ό. π., σ. 6.

10. Φερνάντο Καρντενάλ – Μιγκέλ Ντ’ Εσκότο – Ερνέστο Καρντενάλ, Και Χριστός και Μαρξ, µτφρ. Βαγγέλης Νιάνιος, Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 1986.

11. Φράϊ Μπέττο, Ο Φιδέλ και η Θρησκεία, µτφρ. Δέσποινα Μάρκου, Γνώσεις, Αθήνα 1987.

πρωτοδημοσιεύθηκε στο περιοδικό manifesto τ.14

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Του ΑΝΔΡΕΑ ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΥ του ΧΡΙΣΤΟΥ

 

ΥΠΗΡΕΣΙΑΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ

• Tο 1984 έλαβε το πτυχίο του τμήματος Θεολογίας της Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, με βαθμό «Λίαν Καλώς ».
• ·       Το 1986 διορίστηκε αναπληρωτής καθηγητής Μ.Ε. στα Γυμνάσια Σπάτων και Αρτέμιδος Αττικής και το 1987 μόνιμος καθηγητής στο Γυμνάσιο και Λύκειο Σερίφου.
• ·       Το σχολικό έτος 1989-1990, υπηρέτησε στο Τεχνικό Λύκειο, στην Νυχτερινή Επαγγελματική Σχολή και στη Σχολή Νοσηλευτών Σύρου.
• ·       Τα σχολικά έτη 1990-2005 υπηρέτησε στο 4^ο Ενιαίο Λύκειο Χαλανδρίου, πλην του  σχολικού  έτους 1999-2000, κατά τη διάρκεια του οποίου  υπηρέτησε στο Γυμνάσιο και στο ΤΕΕ Τήνου.
• Το σχολικό έτος 1994-95, υπηρέτησε με μερική απόσπαση στο Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, μετέχοντας στην Επιτροπή για τα Αναλυτικά Προγράμματα του Γυμνασίου και του Λυκείου.
•        Το σχολικό έτος 2005-06, αποσπάστηκε στη Γερμανία, όπου ανέλαβε τη Διεύθυνση  του Ελληνικού Λυκείου Waiblingen.
•       Το σχολικό έτος 2007-2007, υπηρέτησε στο Ελληνικό Γυμνάσιο της Νυρεμβέργης.
•        Από τον Αύγουστο του 2007 έως τον Ιανουάριο του 2012 υπηρέτησε ως Σχολικός Σύμβουλος Θεολόγων στην Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου.
•          Κατά τη διάρκεια της θητείας του ως Σχολικός Σύμβουλος είναι κάθε χρόνο Επιμορφωτής στο Π.Ε.Κ. Μυτιλήνης καθώς επίσης και στα εξακτινωμένα κέντρα του (Λήμνος, Σάμος).
•         Από τον Ιανουάριο του 2012 είναι Σχολικός Σύμβουλος Θεολόγων στην Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας

          

                           ΣΠΟΥΔΕΣ

•        Το 2002 έλαβε το πτυχίο του τμήματος της Κοινωνικής Θεολογίας της Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, με βαθμό «Άριστα».
•        Από το 2003 είναι κάτοχος, με βαθμό «Άριστα», του Διπλώματος Μεταπτυχιακών Σπουδών του Τμήματος Θεολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, στον κλάδο Συστηματικής Θεολογίας, με ειδίκευση στην Κοινωνιολογία.
•          Σπούδασε Κοινωνική Ανθρωπολογία και Ιστορία στο τμήμα του Πανεπιστημίου Αιγαίου στη Μυτιλήνη.

ΣΥΓΓΡΑΦΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ – ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

·         Είναι ένας από τους συγγραφείς του βιβλίου των Θρησκευτικών της Γ΄ Γυμνασίου, που διδασκόταν στα σχολεία, τη χρονική περίοδο 1996-2006.

·         Είναι συγγραφέας  δεκατεσσάρων  σχολικών βοηθημάτων για το μάθημα των Θρησκευτικών (Α΄, Β΄ ,Γ΄ Γυμνασίου, Α΄, Β΄, Γ΄ Ενιαίου Λυκείου, Α΄ ΤΕΕ και Γ΄, Δ΄, Ε΄, ΣΤ΄ Δημοτικού Σχολείου).

·         Το 1998, εξέδωσε το βιβλίο « Θεολογική προσέγγιση στην οικολογική κρίση ».

·         Το 1999, συμμετείχε ως ένας από τους συγγραφείς στην έκδοση του βιβλίου «Εκκλησία και Νεολαία ».

·         Το 2002, συμμετείχε ως ένας από τους συγγραφείς  στην έκδοση του βιβλίου «Νέοι και Εκκλησία σήμερα ».

·         Το 2004, εξέδωσε το βιβλίο « Χριστιανοί και πολιτική δράση κατά την περίοδο της δικτατορίας (1967 – 1974) ».

·         Το 2009 εξέδωσε το βιβλίο « Θρησκειολογική Βιβλιογραφία »

·         Το ίδιο έτος εξέδωσε το βιβλίο «Το επαναστατικό μήνυμα των Τριών Ιεραρχών»

·         Το 2011, συμμετείχε ως ένας από τους συγγραφείς  στην έκδοση των βιβλίων «Για μια οικονομία με ανθρώπινο πρόσωπο» και «Χριστιανοί και πολιτικοί»

·         Το 2011 εξέδωσε τα βιβλία «Η θεολογία της Απελευθέρωσης στο μάθημα των Θρησκευτικών» και «Θεολογία και Οικολογία, Συμβολή στην περιβαλλοντική αγωγή και την αειφόρο ανάπτυξη»

·         Δημοσίευσε διάφορα κείμενα θεολογικού, εκπαιδευτικού και κοινωνικού προβληματισμού, σε πολλές εφημερίδες και περιοδικά, όπως: «Ελευθεροτυπία»,  «Έξοδος»,  «Χριστιανική»,  «Ηχώ της Δράμας»,  «Τύπος της Χαλκιδικής», «Αιολικά Νέα», «Εμπρός», «Δημοκράτης», «Ροδιακή», «Πρωϊνός Λόγος»  «Πειραϊκή  Εκκλησία»,  «Το δικό μας βήμα», κ.λ.π.

·         Επίσης, για το συγγραφικό του έργο υπάρχουν πολλές δημοσιευμένες θετικές κριτικές σε έγκυρες εφημερίδες και περιοδικά, όπως: «Ελευθεροτυπία», «Άρδην», «Σύναξη», «Κοινωνία»,  «Ανάπλαση» κ.λ.π.

·         Από το 1982 έως το 1987, διηύθυνε την εκδοτική προσπάθεια «Κοινότητα» και από το 1987 έως το 2005  τις εκδόσεις  «Έξοδος στην κοινωνία και τη ζωή». Κατά την ίδια περίοδο ήταν υπεύθυνος έκδοσης του ομότιτλου περιοδικού.

ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ – ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑ

·         Κατά το διάστημα 1982 – 84, διετέλεσε εκλεγμένος Πρόεδρος του Δ. Σ.  του Φοιτητικού Θεολογικού Συνδέσμου της Θεολογικής Σχολής Αθηνών.

·         Κατά το διάστημα 1985 – 1987, υπήρξε εκλεγμένο μέλος του Δ. Σ. της Πανελλήνιας Ένωσης Θεολόγων.

·         Κατά το διάστημα 1989 – 90, εξελέγη Πρόεδρος της Α΄ ΕΛΜΕ Κυκλάδων.

·         Από το 1997 έως το 1999, διετέλεσε Γενικός Γραμματέας της Α΄- Γ΄ ΕΛΜΕ  Ανατολικής Αττικής.

·         Κατά το έτος 1999 – 2000, διετέλεσε Αντιπρόεδρος  της Α΄  ΕΛΜΕ  Κυκλάδων.

·         Εξελέγη κατ’ επανάληψη σύνεδρος  για τα Συνέδρια της ΟΛΜΕ και της ΑΔΕΔΥ.

·         Από το 2012 είναι Πρόεδρος του « Πανελληνίου Θεολογικού Συνδέσμου, ΚΑΙΡΟΣ για την Αναβάθμιση της θρησκευτικής Εκπαίδευσης»

·         Συμμετείχε σε δεκάδες Θεολογικά Συνέδρια σε Ελλάδα και Ευρώπη, σε άλλα ως εισηγητής και σε άλλα ως μέλος της οργανωτικής επιτροπής.

·         Διετέλεσε μέλος της Θεματικής Επιτροπής του μεγάλου Πανευρωπαϊκού Συνεδρίου της WSCF (Παγκόσμια Χριστιανική Φοιτητική Ομοσπονδία), στην Ουτρέχτη της Ολλανδίας, τον Αύγουστο του 1993.

·         Συμμετείχε σε αρκετές ραδιοφωνικές και τηλεοπτικές εκπομπές σε κρατικά και ιδιωτικά κανάλια.

Επιπλέον, έχει διατελέσει:

·         Παραγωγός εκπομπών στο Ραδιοφωνικό Σταθμό της Εκκλησίας της Ελλάδος,

·         Γενικός Γραμματέας του Δημοτικού Συμβουλίου του Δήμου Χαλανδρίου,

·         Αντιπρόεδρος του Κέντρου Νεότητας του Δήμου Χαλανδρίου – Μέλος του Δ.Σ. του Αετοπούλειου Πολιτιστικού Κέντρου.